Nadzieja jest nieodzowną integralną częścią ludzkiego życia. Mniej lub bardziej uświadomiona zawsze towarzyszyła jako fenomen egzystencji człowieka. Dla wielu z nas nadzieja, to po prostu nadzieja. Z drugiej strony jesteśmy świadomi, iż to dzięki niej jesteśmy w stanie realizować praktycznie wydające się niemożliwe cele. To ona pozwala nam przetrwać sytuacje kryzysowe. By rozwikłać tak zaistniały paradoks, badacze podjęli próbę psychologicznej analizy nadziei. Niestety w prezentowanej literaturze przedmiotu brakuje opracowań wpływu tego fenomenu, jakim jest nadzieja na proces zdrowienia w terapii uzależnień. Na polu psychologii i medycyny po raz pierwszy zwrócono uwagę na nadzieję w latach 50-tych i 60-tych, kiedy to Karl Manninger (1959) wraz ze współpracownikami zdefiniował ją jako pozytywne oczekiwanie na zdobycie celu. Od tego momentu badacze rozszerzyli pole badań i zaczęli eksplorować nadzieję w różnych aspektach. Webster’s New World Dictionary (1959) definiuje nadzieję jako uczucie, iż stanie się to, co jest pożądane przez podmiot. Wśród osób, które w swych badaniach ujmowały nadzieję w kontekście uczuć byli Reykowski (1975) i Obayuwana (1982). Bucholz (1990) opisywał nadzieję jako energię, którą otrzymuje każdy rankiem wstając z łóżka. Natomiast Havel (1993) jako wewnętrzny duchowy stan, który generuje siły do działania. Najbardziej rozpowszechnionym poglądem jest ujęcie nadziei w kategorii oczekiwania. Roberto Zavalloni (1999) definiuje nadzieję jako oczekiwanie na wymarzony wynik lub reakcję na niekorzystny wynik wydarzenia mającego nastąpić w przyszłości. Geneza nadziei coraz bardziej wskazuje na wielowymiarowość tej zmiennej, przejawiającej się w wielu sferach życia człowieka. Herth (1990) w swych badaniach wyodrębniła kategorie, które są źródłem nadziei, bądź mogą ją blokować. Są nimi: miłość rodziny i przyjaciół, duchowość/wiara, cele, pozytywne relacje z opiekunem/lekarzem (badanymi byli pacjenci szpitala), humor, osobiste właściwości jednostki, uskrzydlające wspomnienia. Natomiast Franciszek Futyma (1994) na podstawie zestawiania dostępnej mu literatury wyróżnił następujące źródła nadziei: - wrodzona wiara człowieka, iż przyszłość będzie lepsza od teraźniejszości; - zdolność człowieka do antycypacji przyszłych stanów, zwłaszcza pożądanych; zdobywana przez człowieka wiedza uwiarygodnia jego przewidywania co do przyszłości, w ten sposób nabiera przekonania, że osiągnie zamierzony cel; ważną rolę odgrywają osobiste doświadczenia jednostki; - nastawienie do otaczającej rzeczywistości jako pochodna obrazu świata i samego siebie; - poczucie osobistego sprastwa; Nadzieja w życiu człowieka pełni ważne funkcje regulacyjne. Nadzieja może nas motywować i ukierunkowywać nasze zachowanie na zrealizowanie zamierzonego celu. Ułatwia nam znoszenie trudnych sytuacji, dzięki właściwościom ochraniającym nadziei, człowiek potrafi znieść dolegliwości życiowe i skutecznie radzić sobie ze stresem. Nadzieja może być również ujmowana jako mechanizm obronny, ucieczka od przykrych stanów rzeczy, lub też tworzenie sobie powierzchownych, iluzorycznych nierealistycznych życzeń. Ujęcie nadziei w kategoriach psychologicznych nie ogranicza się jedynie do teoretycznych założeń. Nadzieja posiada szerokie implikacje praktyczne, a w szczególności ważne miejsce zajmuje w psychoterapii kognitywno - behawioralnej. Nadzieja jest konstruktem skupiającym się na myśleniu ukierunkowanym na cele. Zatem ta zmienna jest niezwykle ważna w terapii, gdzie indywidualny układ celów taki jak: czuć się lepiej, czy inne bardziej specyficzne odgrywają kluczową rolę. Frankl (1963) odniósł stan choroby do braku nadziei, a terapia miałaby polegać na jej leczeniu. Psychoterapeuci zaczęli coraz bardziej uwzględniać ją jako jeden z aspektów terapii. To właśnie ona powoduje, że klient wierzy w rozwiązanie swojego problemu. Snyder i in. (2000, 2002) udowodnili, że na początku terapii, zanim zostaną rozpoczęte specyficzne strategie leczenia, podstawową siłą zmiany są oczekiwania klienta, że terapia zmieni jego życie. Odzwierciedla to komponent nadziei agency. Wzrost agency związany jest z pozytywnymi zmianami w pierwszej części terapii. W trakcie jej trwania klienci uczeni są nowych umiejętności jak również są poddawani testowaniu i podtrzymywaniu nabytych zdolności. Wymaga to rozwoju komponentu nadziei patways -generowania strategii osiągnięcia celu. Dlatego zatem ten element nadziei uwidacznia się znacząco w późniejszych fazach terapii. Wyniki ich badań potwierdzają hipotezę, iż wysoka nadzieją wiąże się z mniejszą ilością symptomów zaburzeń i lepszym funkcjonowaniem w trakcie terapii. Bardzo często klient na początku terapii prezentuje terapeucie cel, który został zablokowany.